Олон нийтийн анхааралд төдийлөн өртөөгүй ч улам бүр аюултай болж буй эмгэг төрүүлэгчдийн бүлэгт байгаль орчин, олон нийтийн эрүүл мэндийн чиглэлээр мэргэшсэн эрдэмтэд онцгойлон анхаарч байна. Эдгээр эмгэг төрүүлэгчдийг чөлөөт амьдралтай амёб хэмээн нэрлэдэг.
Саяхан хэвлэгдсэн нэгэн өгүүлэлд эрдэмтэн судлаачид эдгээр бичил организмууд нь дэлхийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудал болж байгааг тайлбарлажээ. Тэдгээр нь цаг уурын өөрчлөлт, усны дэд бүтцийн доройтол, хяналт болон илрүүлэх тогтолцооны хязгаарлагдмал байдлыг эдгээр эмгэг төрүүлэгчид тархах, оршин тогтнох гол хүчин зүйл болж байна гэж онцолсон.
Чөлөөт амьдралтай амёб гэж юу вэ?
Амёб нь хөрс, усанд байгалиараа оршдог нэг эст организм юм. Ихэнх төрлүүд нь хүний биед хор хөнөөл учруулдаггүй боловч цөөн тооны нь хүнд өвчин үүсгэх чадвартай байдаг. Хамгийн алдартай жишээнүүдийн нэг бол ихэвчлэн тархи идэгч амёб гэж нэрлэгддэг Наеглериа фовлери (Naegleria fowleri) юм.
Энэ организм бохирдсон ус хамраар дамжин орох үед тархины ховор боловч бараг үргэлж үхэлд хүргэдэг халдвар үүсгэдэг. Энэ нь ихэвчлэн усанд сэлэх зэрэг үйл ажиллагааны үед тохиолддог байна.
Орчин үеийн усны систем дэх тэсвэртэй амьд үлдэгчид
Хятадын Сүн Ят Сэн их сургуулийн судлаач Лонгфэй Шу хэлэхдээ “Эдгээр организмуудыг онцгой аюултай болгодог зүйл бол бусад олон бичил биетүүдийг үхэлд хүргэдэг нөхцөлд ч амьд үлдэх чадвар юм” гэжээ. Тэдгээр нь өндөр температур, хлор зэрэг хүчтэй ариутгагч бодисыг тэсвэрлэх чадвартай бөгөөд хүмүүсийг аюулгүй гэж үздэг усны хуваарилалтын систем дотор ч амьдрах чадвартай юм.
Түүнчлэн амёбууд бусад хортой бичил биетүүдийн хувьд далд тээвэрлэгч үүрэг гүйцэтгэдэг гэдгийг судлаачид онцолжээ. Бактери, вирусыг эс дотроо хоргодуулах замаар амёбууд эдгээр эмгэг төрүүлэгчдийг ариутгалаас хамгаалж, ундны усны системд оршин тогтнох, тархахад тусалдаг. Энэхүү “Тройн морины” нөлөө нь антибиотикийн эсэргүүцлийг тархахад ч нөлөөлж болзошгүй юм.
Уур амьсгалын өөрчлөлт эрсдлийг нэмэгдүүлж байна
Дэлхийн дулаарал нь дулаан хайрладаг амёбуудын газарзүйн тархалтыг өмнө нь ховор байсан бүс нутгуудад тэлснээр асуудлыг улам хурцатгах төлөвтэй байна. Сүүлийн үед зугаа цэнгэлийн усан сантай холбоотой халдварын дэгдэлт хэд хэдэн улсад олон нийтийн санаа зовоосон асуудал болж байна.
Эрдэмтэд хүний эрүүл мэнд, байгаль орчны шинжлэх ухаан, усны менежментийг холбосон нэгдсэн эрүүл мэндийн арга хэмжээг уриалж байна. Тэдгээр нь халдвар үүсэхээс өмнө эрсдлийг бууруулахын тулд хяналтыг сайжруулж, оношилгооны хэрэгслийг боловсронгуй болгож, ус цэвэрлэх дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлэхийг уриалжээ.
Судлаач Шу хэлэхдээ “Амёб бол зөвхөн анагаах ухааны асуудал эсвэл байгаль орчны асуудал биш юм. Тэдгээр нь энэ хоёрын огтлолцол дээр оршдог тул тэдгээрийг шийдвэрлэхийн тулд эх үүсвэрээс нь олон нийтийн эрүүл мэндийг хамгаалах цогц шийдлүүд шаардлагатай” гэжээ. Энэхүү судалгаа нь дэлхий нийтийн эрүүл мэндэд учирч буй амёбын нэмэгдэж буй аюулыг онцолж, урьдчилан сэргийлэх, шийдвэрлэх арга замуудыг тодорхойлсон юм.