Нейротехнологийн хувьсгал: Хүний тархитай шууд харьцдаг ухаалаг төхөөрөмжүүд
Уншихад зарцуулах хугацаа
Ойролцоогоор 6 минут
Нийтлэл текстийн хэсэг
Бид ухаалаг цаг, фитнесс бугуйвч зэрэг өмсдөг төхөөрөмжүүдэд хэдийн дасжээ. Эдгээр нь бидний зүрхний цохилт, алхмын тоо, нойрны чанарыг хэмждэг. Тэгвэл эдгээрээс нэг алхам урагшилж, бидний тархины үйл ажиллагааг шууд уншиж, ойлгодог төхөөрөмжүүд бий болж байгааг төсөөлөөд үз дээ.
Энэ бол шинжлэх ухааны уран зөгнөл бус, харин нейротехнологийн салбарт өрнөж буй бодит хувьсгал юм.
“Энэ бол шинжлэх ухааны уран зөгнөл бус, харин нейротехнологийн салбарт өрнөж буй бодит хувьсгал юм.”
Тархитай харьцдаг төхөөрөмж гэж юу вэ?
Энгийнээр хэлбэл, эдгээр нь хүний тархины дохиог мэдэрч, түүнд дүн шинжилгээ хийдэг өмсдөг технологи юм. Чихэвч, толгойн боолт, малгай зэрэг хэлбэртэй байж болох бөгөөд тусгай мэдрэгчүүдийн тусламжтайгаар тархины цахилгаан идэвхжлийг хэмждэг. Мэс засал шаардлагагүй, гаднаас нь зүүхэд л хангалттай.
Эдгээр төхөөрөмжүүд нь голчлон тархины цахилгаан бичлэг буюу EEG (Electroencephalography) гэх технологийг ашигладаг. Энэ нь тархин дахь олон тэрбум мэдрэлийн эсийн хоорондох цахилгаан гүйдлийг хэмжих арга юм. Өөрөөр хэлбэл, таныг ямар нэг зүйлд анхаарлаа төвлөрүүлэх, тайвшрах эсвэл стресстэх үед тархины долгион өөрчлөгддөг бөгөөд төхөөрөмж энэ өөрчлөлтийг “уншдаг” гэсэн үг.
Энэ технологи ямар боломжуудыг нээж байна вэ?
Нейротехнологийн өмсдөг төхөөрөмжүүд нь эрүүл мэндээс эхлээд өдөр тутмын амьдрал, ажил хөдөлмөр хүртэл олон салбарт асар их нөөц бололцоог авчирч байна.
1. Эрүүл мэнд, анагаах ухаан
Энэ салбарт нейротехнологи хамгийн их үр дүнгээ өгөх боломжтой. Жишээлбэл, эпилепси (уналт таталт), Альцгеймер, Паркинсоны өвчин зэрэг мэдрэлийн системийн эмгэгүүдийг эрт үед нь оношлох, явцыг нь хянахад тусална. Төхөөрөмж нь тархины үйл ажиллагаанд гарч буй хэвийн бус өөрчлөлтийг илрүүлж, эмч болон өвчтөнд анхааруулга өгөх боломжтой. Мөн сэтгэцийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудал болох стресс, сэтгэл гутрал, түгшүүрийн түвшнийг бодитоор хэмжиж, хянах боломжийг олгоно.
2. Ажлын бүтээмж ба суралцах чадвар
Таныг ажиллаж байх үед анхаарал тань сарних эсвэл ядарч эхэлснийг төхөөрөмж мэдэрч, богино хугацаанд завсарлага авахыг сануулах боломжтой. Мөн оюутнууд хичээлээ хийх үедээ анхаарлаа хамгийн сайн төвлөрүүлж чадаж буй цагаа тодорхойлж, суралцах арга барилаа сайжруулж болно. Зарим технологи нь бясалгал хийхэд тусалж, тархийг тайван, төвлөрсөн байдалд шилжүүлэхэд бодит цагийн мэдээллээр дэмжлэг үзүүлдэг.
3. Хүн-компьютерын харилцааны шинэ эрин үе
Энэ бол хамгийн сонирхолтой хэсэг юм. Ирээдүйд бид гар, хулгана ашиглахын оронд бодлоороо компьютер, ухаалаг төхөөрөмжөө удирдах боломжтой болно. Жишээлбэл, дэлгэц дээрх курсорыг зөвхөн хараагаараа хөдөлгөх, бодлоороо имэйл бичих, тоглоом тоглох зэрэг нь боломжтой болж эхэлж байна. Энэ нь ялангуяа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн амьдралын чанарыг эрс сайжруулах ач холбогдолтой юм.
Бодит сорилт ба ёс зүйн асуудлууд
Энэхүү технологийн асар их боломжийн зэрэгцээ маш ноцтой асуудлууд урган гарч ирж байна.
- Мэдээллийн нууцлал: Таны тархины долгионы мэдээлэл бол хамгийн хувийн, эмзэг өгөгдөл юм. Энэ мэдээллийг хэн эзэмших вэ? Компаниуд энэ мэдээллийг зар сурталчилгаанд ашиглах уу? Хакерууд таны бодлыг “унших” боломжтой болбол яах вэ?
- Нарийвчлал ба найдваргүй байдал: Зах зээлд гарч буй энгийн хэрэглээний төхөөрөмжүүдийн нарийвчлал эмнэлгийн түвшинд хүрэх эсэх нь эргэлзээтэй. Буруу мэдээлэл өгснөөр хүмүүс эрүүл мэндийн талаар буруу шийдвэр гаргах эрсдэлтэй.
- Тэгш бус байдал: Тархины үйл ажиллагааг сайжруулдаг эдгээр төхөөрөмжүүд нь өндөр үнэтэй байх нь гарцаагүй. Энэ нь зөвхөн чинээлэг хүмүүс “оюун ухаанаа сайжруулах” боломжтой болж, нийгэмд “нейро-ялгаа” гэх шинэ төрлийн тэгш бус байдлыг бий болгож болзошгүй.
Дүгнэлт
Нейротехнологийн өмсдөг төхөөрөмжүүд нь хүн төрөлхтний технологитой харьцах харьцаа, өөрсдийгөө ойлгох ойлголтыг үндсээр нь өөрчлөх 잠재力 (potential)-тай технологийн шинэ үе юм. Анагаах ухаанд хувьсгал хийж, бидний бүтээмжийг нэмэгдүүлэх асар их боломжтой ч мэдээллийн нууцлал, ёс зүйн асуудлуудыг шийдвэрлэхгүйгээр урагшлах боломжгүй.
Тиймээс энэхүү хүчирхэг технологийг хэрхэн хариуцлагатайгаар хөгжүүлж, нийгэмд зөвөөр нэвтрүүлэх нь эрдэмтэн судлаачид, хууль тогтоогчид болон нийгэм бүхэлдээ тулгарч буй чухал сорилт болоод байна.