Нейротехнологийн хувьсал: Тархитай шууд холбогдох ухаалаг төхөөрөмжүүдийн шинэ эрин

Эрдэмтэд хүний тархины үйл ажиллагааг шууд уншиж, харилцан үйлчлэх чадвартай шинэ үеийн зүүдэг төхөөрөмжүүдийг бүтээж эхэллээ. Энэхүү нейротехнологийн хувьсал нь анагаах ухаан, туслах технологийн салбарт цоо шинэ боломжуудыг нээж байна.

Агуулга

• Ухаалаг төхөөрөмж тархитай хэрхэн “ярилцдаг” вэ?
• Анагаах ухаан ба өдөр тутмын амьдралд гарах өөрчлөлт
• Тулгамдаж буй асуудал ба ёс зүйн асуултууд
• Дүгнэлт

Бидний өдөр тутмын хэрэглээ болсон ухаалаг бугуйвч, цаг зэрэг нь зүрхний цохилт, алхмын тоог хэмжиж, эрүүл мэндээ хянахад тусалдаг. Гэвч технологийн дараагийн том үсрэлт үүнээс хавьгүй илүүг зорьж байна. Эрдэмтэд хүний тархины үйл ажиллагааг шууд уншиж, харилцан үйлчлэх чадвартай шинэ үеийн зүүдэг төхөөрөмжүүдийг бүтээж эхэллээ. Энэхүү нейротехнологийн хувьсал нь анагаах ухаан, туслах технологийн салбарт цоо шинэ боломжуудыг нээж байна.

Ухаалаг төхөөрөмж тархитай хэрхэн “ярилцдаг” вэ?

Эдгээр төхөөрөмж нь мэс заслын бус, өөрөөр хэлбэл биед ямар нэг зүйл суулгах шаардлагагүйгээр тархины дохиог уншдаг. Энэхүү технологийг ерөнхийд нь Тархи-Компьютерын Интерфэйс (BCI – Brain-Computer Interface) гэж нэрлэдэг. Өнөөдрийн байдлаар дараах хоёр үндсэн аргыг өргөн ашиглаж байна.

Нэгдүгээрт, Электроэнцефалографи (EEG)

Энэ нь тархин дахь мэдрэлийн эсүүдийн хооронд үүсэж буй маш сул цахилгаан дохиог хуйхан дээр байрлуулсан мэдрэгчээр хэмжих арга юм. Энгийнээр тайлбарлавал, чихэвч хэлбэрийн төхөөрөмж зүүхэд түүнд суурилуулсан мэдрэгчүүд таны тархины “цахилгаан шуугианыг” сонсож, анхаарал төвлөрөл, нойрны үе шат, сэтгэл зүйн байдал зэргийг тодорхойлдог.

Хоёрдугаарт, Функциональ ойрын хэт улаан туяаны спектроскопи (fNIRS)

Энэ нь тархины аль хэсэгт цусны урсгал идэвхжиж буйг хэт улаан туяаны гэрлээр хэмжих арга юм. Тархины тодорхой хэсэг идэвхжихэд тухайн хэсэгт илүү их хүчилтөрөгч бүхий цус очиж, үүнийг нь гэрлийн тусламжтайгаар илрүүлдэг. Энэ нь ямар бодол, үйлдэл тархины аль хэсгийг идэвхжүүлж буйг харах боломж олгоно.

Анагаах ухаан ба өдөр тутмын амьдралд гарах өөрчлөлт

Эдгээр технологийн ач холбогдол асар их юм. Юун түрүүнд анагаах ухааны салбарт томоохон дэвшил авчрах боломжтой. Жишээлбэл:

• Мэдрэлийн системийн өвчний оношилгоо: Эпилепси (уналт таталт), Альцгеймер, Паркинсоны өвчин зэрэг мэдрэлийн системийн эмгэгийн эхний шинж тэмдгийг тархины дохионы өөрчлөлтөөр эрт үед нь илрүүлэх боломжтой болно.
• Нөхөн сэргээх эмчилгээ: Тархины цус харвалтын дараа хөдөлгөөний чадвараа алдсан хүмүүс бодлынхоо хүчээр хиймэл мөч, тэргэнцэр зэргийг удирдах боломж бүрдэнэ. Энэ нь тэдний бие даасан байдлыг эрс нэмэгдүүлнэ.
• Сэтгэцийн эрүүл мэнд: Стресс, түгшүүр, сэтгэл гутралын үеийн тархины үйл ажиллагааны өөрчлөлтийг хянаж, хүндрэхээс нь өмнө сэрэмжлүүлэх, эсвэл бясалгал, төвлөрлийг сайжруулах дасгалуудыг технологийн тусламжтай хийх боломж нээгдэнэ.

Зөвхөн анагаах ухаанаар зогсохгүй бидний өдөр тутмын амьдралд ч энэ технологи нэвтрэх болно. Анхаарал төвлөрлөө сайжруулахыг хүссэн оюутан, ажил хэрэгч хүн тархиныхаа дохиог хянаж, хамгийн бүтээмжтэй цагаа тодорхойлж болно. Компьютер тоглоом, виртуал бодит байдлын орчинд бодлоороо үйлдэл хийж, илүү бодит мэдрэмжийг авах боломжтой болно.

Тулгамдаж буй асуудал ба ёс зүйн асуултууд

Мэдээж хэрэг, ийм хүчирхэг технологи нь олон сорилт, ёс зүйн асуултыг дагуулдаг.

Хамгийн түрүүнд, мэдээллийн нууцлал юм. Тархины дохио бол хүний хамгийн хувийн, эмзэг мэдээлэл. Энэхүү мэдээллийг хэн, хэрхэн цуглуулж, хадгалж, ашиглах вэ? Хэрэв буруу хүмүүсийн гарт орвол хүний бодол санааг уншиж, залуурдах эрсдэлтэй.

Дараагийн нэг асуудал бол хүртээмж, тэгш бус байдал юм. Хэрэв эдгээр төхөөрөмж нь танин мэдэхүйн чадварыг сайжруулдаг болсон тохиолдолд зөвхөн чинээлэг хүмүүс л худалдан авч чадвал нийгэмд “технологиор сайжруулсан” ба “энгийн” гэсэн ялгаа гарч, тэгш бус байдлыг улам гүнзгийрүүлж болзошгүй.

Түүнчлэн технологийн нарийвчлал, найдвартай байдлыг хангах нь чухал. Гаднын орчны нөлөө, хүний сэтгэл хөдлөл зэргээс болж тархины дохиог буруу унших эрсдэл одоог хүртэл байсаар байна.

Дүгнэлт

Нейротехнологийн шинэ үеийн зүүдэг төхөөрөмжүүд нь шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиолын санаанаас бодит технологи болон хувирч байна. Энэхүү дэвшил нь хүний эрүүл мэндийг сайжруулж, амьдралын чанарыг дээшлүүлэх асар их нөөц бололцоотой. Гэсэн хэдий ч, хүний тархины мэдээллийн нууцлал, аюулгүй байдал, ёс зүйн хэм хэмжээг чандлан тогтоохгүйгээр энэ технологийг нэвтрүүлэх нь ноцтой эрсдэл дагуулж болзошгүй юм. Тиймээс эрдэмтэд, хууль тогтоогчид, олон нийт хамтран энэхүү хүчирхэг технологийн ирээдүйг хэрхэн зөв залах талаар нухацтай хэлэлцэх шаардлагатай байна.