Биеийн биологийн цагийн хэмнэл алдагдах нь деменцийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоов
Томоохон кохортын судалгаа биеийн 24 цагийн дотоод хэмнэл (circadian rhythm) алдагдах нь деменцийн эрсдэлийг мэдэгдэхүйц өсгөдөг болохыг харууллаа. Энэхүү нөлөө нь нойрны хугацаанаас бус, дотоод цагийн зохицуулалтын тогтвортой байдалтай шууд холбоотой байж болзошгүй.
- UK Biobank-ийн 88,000 гаруй (дундаж нас 62) оролцогч долоо хоногийн турш бугуйн хөдөлгөөн мэдрэгчээр хянагджээ.
- Дотоод хэмнэл хамгийн их алдагдсан бүлэгт деменцийн эрсдэл хамгийн тогтвортой бүлгээс 50–60% өндөр байв.
- Холбоо нь APOE ε4 ген, амьдралын хэв маяг, сэтгэцийн эрүүл мэнд, нойрны чанараас үл хамааран бие даан ажиглагдав.
- Ээлжийн ажил, тогтмол бус унтах-сэрэх хэмнэлтэй байдал нь ирээдүйн деменцийн эрсдэлийг нэмэхийг示нэ.
- Эмэн бус, хэмнэл тогтворжуулах оролцооны боломжийг нээв.
Биологийн цаг ба тархины эрүүл мэндийн холбоо
Хүний бие махбод 24 цагийн дотоод хэмнэлээр ажилладаг бөгөөд энэ нь унтах-сэрэх мөчлөг төдийгүй дааврын ялгаруулалт, бодисын солилцоо зэрэг олон үйл ажиллагааг зохицуулдаг. Австралийн Монаш Их Сургуулийн Тархи, сэтгэцийн эрүүл мэндийн Төрнэр хүрээлэнгийн багийн судалгаа энэ хэмнэл тархины эрүүл мэндэд нэн чухал болохыг онцолж, үр дүнгээ нэр хүндтэй The Lancet Healthy Longevity сэтгүүлд нийтэлжээ.
Судлаачид UK Biobank-ийн оролцогчдыг долоо хоногийн турш бугуйнд зүүсэн хөдөлгөөн мэдрэгчээр (accelerometer) хянаж, амралт ба идэвхийн хэмнэлийг тоон үзүүлэлтээр тодорхойлов. Энэ нь тухайн хүний дотоод цагийн тогтвортой байдлын бодит хэмжүүр болж өгсөн.
Үр дүнгээр, биологийн цагийн хэмнэл хамгийн их алдагдсан хүмүүс хамгийн тогтвортой хэмнэлтэй хүмүүстэй харьцуулахад деменцийн эрсдэл 50–60 хувиар өндөр байгааг тогтоожээ.
Судалгааны гол ололт ба ач холбогдол
Энэхүү холбоо нь удамшлын онцлог (APOE ε4 ген), амьдралын хэв маяг, сэтгэцийн эрүүл мэнд, нойрны чанар зэрэг бусад хүчин зүйлсийг статистикаар тооцсоны дараа ч хүчтэй хэвээр байсан нь биологийн цагийн алдагдал бие даасан эрсдэлт хүчин зүйл болохыг示нэ.
Судалгааны багийн ахлагч, профессор Мэттью Пэйсийн онцолсноор, “Бидний биеийн биологийн цагийн эрүүл мэнд нь тархины эрүүл мэндэд нэн чухал болохыг энэ судалгаа харуулж байна. Энэ нь деменцийн эрсдэлийг бууруулах шинэ, эмэн бус аргыг нэвтрүүлэх боломжийг олгож байгаа юм.”
Найдвартай хэмнэл тогтворгүй байх нь ээлжийн ажилчид болон тогтмол бус унтах-сэрэх дэглэмтэй хүмүүст ирээдүйн өндөр эрсдэлийг示нэ. Мөн эрсдэлийн гол шалтгаан нь нойрны хугацааны дутагдал гэхээсээ илүү 24 цагийн хэмнэлийн тогтвортой байдал алдагдахтай холбоотой гэдгийг баталжээ.
Биологийн цагаа хэрхэн хамгаалах вэ?
Хэмнэлийг тогтвортой байлгах нь өдөр тутмын хэвшлээс ихээхэн шалтгаалдаг бөгөөд дараах энгийн аргачлалуудыг хэрэгжүүлэхийг мэргэжилтнүүд зөвлөж байна.
- Тогтмол цагт унтаж, сэрэх: Амралтын өдрүүдэд ч гэсэн унтах, сэрэх цагаа аль болох ижил байлгах.
- Өдрийн цагаар хангалттай гэрэлд байх: Өглөөний нарны гэрэл дотоод цагийг зөв тохируулна.
- Орой унтахын өмнө хөх гэрлээс зайлсхийх: Ухаалаг утас, компьютер, зурагтын дэлгэцийн хөх гэрэл мелатонины ялгарлыг дарангуйлдаг.
- Тогтмол цагт хооллох: Хооллолтын хуваарь дотоод цагт нөлөөлдөг.
- Идэвхтэй хөдөлгөөнтэй байх: Өдрийн идэвх нь шөнийн нойрыг сайжруулж, хэмнэлийг тогтворжуулна.
Дүгнэлт
Биологийн цагийн хэмнэлийг тогтвортой хадгалах нь сайн унталтаас цаашилж, урт хугацаанд тархины эрүүл мэндийг хамгаалан деменци зэрэг өвчнөөс сэргийлэхийн үндэс болохыг энэ судалгаа нотоллоо. Өдөр тутмын дэглэмдээ анхаарах нь тархины эрүүл мэндэд хийх энгийн бөгөөд үр дүнтэй хөрөнгө оруулалт юм.