Оршил: Яагаад бид олон нийтийн өмнө ярихаас айдаг вэ?
“Хүмүүс надаас айдаг. Тэд намайг үзэн яддаг.” Энэ бол Стэнфордын их сургуулийн харилцааны профессор Мэтт Абрахамсын TEDx-ийн илтгэлийн эхний үгс юм. Тэрээр өөрийгөө үзэн ядаж, айдаг хүмүүс нь үнэндээ түүний хамгийн ухаалаг, бүтээлч, амжилттай яваа шавь нар нь гэдгийг онцолдог. Учир нь түүнд нэгэн хүчирхэг “зэвсэг” бий. Тэр бол “гэнэтийн асуулт” тавих чадвар юм.
Та лекц, хурал эсвэл зүгээр л ангидаа сууж байтал илтгэгч гэнэт тань руу хараад, “Энэ талаар та юу гэж бодож байна?” гэж асуух тэр мөчийг төсөөлөөд үз дээ. Зүрх дэлсэж, алга хөлөрч, толгойд юу ч бодогдохгүй хоосорно. Энэ бол зөвхөн оюутнуудад тохиолддог зүйл биш, харин хүн бүрд танил мэдрэмж юм. Судалгаагаар хүмүүсийн 85% нь олон нийтийн өмнө үг хэлэхээс айдаг гэсэн дүн гарчээ. Мэтт Абрахамс үлдсэн 15% нь зүгээр л худлаа ярьдаг байх гэж хошигносон байдаг. Учир нь хүн бүрд ямар нэгэн нөхцөл байдалд сандарч, түгших мөч гарцаагүй тулгардаг.
Тэгвэл бид яаж энэ айдастайгаа нүүр тулж, ямар ч нөхцөлд хурдан сэтгэж, ухаалаг ярьж сурах вэ? Энэхүү нийтлэлд Мэтт Абрахамсын зөвлөсөн дөрвөн энгийн алхмыг дэлгэрэнгүй тайлбарлаж, таныг илүү өөртөө итгэлтэй, ухаалаг илтгэгч болоход тань туслах болно.
Нэгдүгээр алхам: Сэтгэлгээгээ өөрчил – Аюулыг боломж болго
Бидний харилцаанд хандах хандлага хамгийн чухал нь. Ихэнх хүмүүс олон нийтийн өмнө ярихыг алдаа гаргах, шүүмжлүүлэх “аюул” гэж хардаг. Энэхүү сөрөг сэтгэлгээ нь биднийг сандаргаж, бодол санааг минь цэгцлэхэд саад болдог.
Мэтт Абрахамс үүнийг өөрийн амьдралаас нэгэн жишээгээр тайлбарлажээ. Тэрээр эхнэртэйгээ дөнгөж хамт амьдарч эхэлсэн үедээ ариун цэврийн өрөөний суултуурын таг, шүдний оо гэх мэт жижиг сажиг зүйлээс болж байнга маргалддаг байв. Нэгэн өдөр ухаалаг эхнэр нь “Бид яг юу хийгээд байна вэ? Бие биедээ хайртай хэрнээ яагаад ийм дэмий зүйлд цаг үрж, маргалдаад байна вэ? Үүнийг өөр өнцгөөс харцгаая” гэж хэлжээ.
Тэр мөчөөс хойш тэд эдгээр жижиг маргааныг бие биенээ илүү сайн ойлгох, буулт хийх, хамтран ажиллах “боломж” гэж харж эхэлсэн байна. Ингэснээр тэдний харилцаа эрс өөрчлөгдөж, асуудлууд аяндаа шийдэгджээ.
Энэ зарчим харилцааны ур чадварт ч мөн адил үйлчилнэ. Та илтгэл тавих, хуралд үг хэлэх, эсвэл гэнэтийн асуултад хариулах шаардлагатай тулгарах үедээ үүнийг өөрийгөө сорих, бүтэлгүйтэх “аюул” гэж бүү хар. Харин оронд нь өөрийн санал бодол, мэдлэг, инновацийг бусадтай хуваалцах “боломж” гэж хараарай. Ийнхүү сэтгэлгээгээ өөрчилснөөр таны айдас багасч, оронд нь өөртөө итгэх итгэл нэмэгдэх болно.
Сэтгэлгээг өөрчлөх практик зөвлөгөө:
- Өөртэйгөө эерэгээр ярилц: “Би чадахгүй байх” гэж бодохын оронд “Энэ бол миний санааг хуваалцах сайхан боломж” гэж өөртөө хэл.
- Төгс байх албагүйг сана: Хэн ч төгс байдаггүй. Алдаа гаргахаас бүү ай. Хамгийн гол нь таны мессеж ойлгомжтой байх явдал юм.
- Үр дүнд биш, үйл явцад төвлөр: Бусад хүмүүс юу гэж бодох бол гэж санаа зовохын оронд өөрийн санаагаа хэрхэн тодорхой, цэгцтэй илэрхийлэх вэ гэдэгт анхаарлаа хандуул.
Хоёрдугаар алхам: Сонсогчдоо таньж мэд – “Би” биш “Тэд”
Харилцааны хамгийн түгээмэл алдаа бол “Би юу хэлэхийг хүсэж байна вэ?” гэдэгт хэт их төвлөрөх явдал юм. Үүний оронд Мэтт Абрахамс биднийг “Миний сонсогчид юу сонсохыг хүсэж байна вэ?” гэж асуухыг зөвлөдөг. Энэ нь өчүүхэн мэт үгийн өөрчлөлт боловч хандлагын хувьд асар том ялгааг бий болгодог.
Та өөрийгөө сонсогчдынхоо үйлчлэгч гэж үзсэнээр тэдний хэрэгцээнд анхаарлаа хандуулж эхэлнэ. Ингэхийн тулд сонсогчдынхоо талаар дараах гурван зүйлийг мэдэх шаардлагатай.
1. Мэдлэгийн түвшин
Таны сонсогчид тухайн сэдвийн талаар ямар мэдлэгтэй вэ? Хэрэв тэд анхан шатны мэдлэгтэй бол та илүү энгийн үг хэллэг, ойлгомжтой жишээ ашиглах хэрэгтэй. Харин мэргэжлийн хүмүүстэй ярьж байгаа бол техникийн нэр томьёо, нарийн ширийн мэдээлэл оруулах нь зүйтэй. Гол зорилго бол тэднийг мэдээллээр дарах биш, харин тэдэнд хэрэгтэй мэдлэгийг өгөх явдал юм.
2. Хүлээлт
Сонсогчид танаас юу хүлээж байна вэ? Энэ бол TED-ийн илтгэл үү, борлуулалтын танилцуулга уу, эсвэл ажлын тайлан уу? Илтгэлийн төрөл бүр өөрийн гэсэн тогтсон хэв маяг, хүлээлтийг бий болгодог. Та эдгээр хүлээлтийг дагаж мөрдөх эсвэл зориудаар зөрчиж болно.
Жишээлбэл, Мэтт хүүхдүүддээ уурласан үедээ дуугаа өндөрсгөхийн оронд эсрэгээрээ шивнэж ярьдаг байжээ. Хүүхдүүд нь түүнийг хашхирна гэж хүлээж байсан тул энэхүү гэнэтийн үйлдэл нь тэдний анхаарлыг шууд татаж, үгэнд нь илүү сайн ордог байсан байна. Заримдаа хүлээлтийг эвдэх нь таны мессежийг илүү хүчтэй, үр дүнтэй болгодог.
3. Хандлага
Таны ярьж буй сэдэвт сонсогчид ямар хандлагатай байна вэ? Тэд таны санааг дэмжиж байна уу, эсэргүүцэж байна уу, эсвэл төвийг сахисан байр суурьтай байна уу? Хэрэв тэд эсэргүүцэж байвал та эхлээд тэдний байр суурийг ойлгож, хүлээн зөвшөөрч буйгаа илэрхийлээд дараа нь өөрийн санаагаа дэвшүүлэх нь илүү үр дүнтэй байдаг.
Гуравдугаар алхам: Нөхцөл байдлыг ойлго – Цаг, Сэтгэл хөдлөл, Байршил
Бидний харилцаа үргэлж тодорхой нэг нөхцөл байдал буюу контекст дотор явагддаг. Үр дүнтэй харилцахын тулд энэхүү нөхцөл байдлыг сайтар ойлгох нь чухал юм.
1. Цаг хугацаа
Та өдрийн аль цагт ярьж байна вэ? Өглөө эрт хүмүүс илүү сэргэг байдаг бол үдийн хоолны дараа нойрмоглох хандлагатай байдаг. Мэтт ахлах сургуульд багшилж байхдаа үдийн хоолны өмнөх болон дараах ангиудад яг ижилхэн хичээл заадаг байжээ. Гэвч хоолны өмнөх ангийнхан ядарсан, идэвхгүй байсан бол хоолны дараах ангийнхан хэт эрч хүчтэй, сахилгагүй байв. Тиймээс тэрээр заах арга барилаа өөрчилж, өмнөх ангид хамтын ажиллагаанд тулгуурласан, идэвхтэй дасгалууд хийлгэж, дараагийн ангид илүү тайван, бие даасан ажлууд өгдөг байжээ. Та ч гэсэн цаг хугацаанаас хамаарч илтгэлийнхээ эрч хүч, хэв маягийг тохируулах хэрэгтэй.
2. Сэтгэл хөдлөл
Бид зөвхөн мэдээлэл дамжуулдаггүй, бас сэтгэл хөдлөлийг дамжуулдаг. Та сонсогчдоо урамшуулан зоригжуулахыг хүсэж байна уу, эсвэл тэдэнд ямар нэгэн аюулын талаар сэрэмжлүүлэхийг зорьж байна уу? Эсвэл зүгээр л итгэл төрүүлэхийг хүсэж байна уу? Таны зорилгоос хамаарч таны өнгө аяс, биеийн хэлэмж, үгийн сонголт өөрчлөгдөх ёстой.
3. Байршил
Та хаана ярьж байна вэ? Физик орчин таны харилцаанд маш их нөлөөлдөг. Нэгэн сонирхолтой жишээ дурдахад, Калифорнид нэгэн скаут охин жилийн жигнэмэг зарах уралдаанд хамгийн их борлуулалт хийжээ. Түүний нууц нь марихуаныг эмчилгээний зорилгоор олгодог газрын яг үүдэнд асраа байрлуулсанд байв. Байршил чухал! Өрөөний зохион байгуулалт, гэрэлтүүлэг, таны зогсож буй байрлал зэрэг нь таны мессеж хэрхэн хүлээн авагдахад нөлөөлнө. Мөн та бодит орчинд ярьж байна уу, эсвэл цахимаар ярьж байна уу гэдгээс хамаарч харилцааны арга барилаа өөрчлөх шаардлагатай.
Дөрөвдүгээр алхам: Бүтцийг ашигла – Ой санамжид үлдэх арга
Хүний тархи эмх цэгцтэй мэдээллийг илүү сайн хүлээн авч, тогтоодог. Судалгаагаар бүтэцтэй мэдээллийг бүтэцгүй мэдээллээс 40% илүү сайн санадаг байна. Утасны дугаарыг бид 10 ширхэг санамсаргүй тоо гэж цээжилдэггүй, харин 3-3-4 гэсэн бүлэгт хувааж цээжилдэгтэй адил юм.
Бүтэц нь таныг яриагаа цэгцлэхэд туслаад зогсохгүй, сонсогчдыг таны яриаг дагаж, ойлгоход хялбар болгодог. Энэ нь яг л газрын зурагтай адил юм. Газрын зурагтай бол та төөрөхгүй. Мэтт Абрахамс дараах гурван үр дүнтэй бүтцийг санал болгодог.
1. Цаг хугацааны дараалал: Өнгөрсөн – Одоо – Ирээдүй
Энэ бол түүх ярих, үйл явцыг тайлбарлахад тохиромжтой, маш энгийн бүтэц юм. “Бид өмнө нь ийм байсан. Харин одоо ийм болсон. Ирээдүйд ийм болох зорилготой байна.” гэсэн дарааллаар ярих нь сонсогчдыг нэг цэгээс нөгөөд хөтлөхөд тусалдаг.
2. Асуудал – Шийдэл – Үр ашиг
Энэ бол ятгах, нөлөөлөх зорилготой илтгэлд хамгийн тохиромжтой бүтэц юм. Та эхлээд тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлно. Дараа нь түүнийг хэрхэн шийдвэрлэх боломжтойг тайлбарлана. Эцэст нь энэ шийдэл нь сонсогчдод ямар үр ашиг, давуу тал авчрахыг онцолно.
3. Юу? Яагаад? Одоо яах вэ? (What? So What? Now What?)
Энэ бол Мэттийн хамгийн дуртай, ямар ч нөхцөлд ашиглаж болох “Швейцарь хутга” мэт уян хатан бүтэц юм.
- Юу?: Та юуны тухай ярих гэж байгаагаа тодорхой хэлнэ. (Жишээ нь: “Бидний шинэ бүтээгдэхүүн бол ухаалаг усны сав юм.”)
- Яагаад?: Энэ нь яагаад чухал болохыг, сонсогчдод ямар хамааралтай болохыг тайлбарлана. (Жишээ нь: “Энэ нь таныг өдөрт уух ёстой усныхаа хэмжээг хянахад тусална.”)
- Одоо яах вэ?: Дараагийн алхам юу болохыг хэлнэ. (Жишээ нь: “Та манай вэбсайтаар орж урьдчилсан захиалга өгөх боломжтой.”)
Дүгнэлт: Бүгдийг нэгтгэх нь
Эдгээр дөрвөн алхам болох Сэтгэлгээ, Сонсогчид, Нөхцөл байдал, Бүтэц-ийг нэгтгэж, бодит жишээ дээр харцгаая. Мэтт “Silk” брэндийн шар буурцгийн сүүг жишээ болгон авчээ.
- Сонсогчид: Энэ бүтээгдэхүүн нь эрүүл хооллолтыг эрхэмлэдэг эсвэл лактозын харшилтай тодорхой бүлэг хүмүүст зориулагдсан.
- Сэтгэлгээ: “Silk” (торго) гэдэг нэр нь хэрэглэгчдэд тансаг, амттай, чанартай гэсэн эерэг сэтгэгдлийг төрүүлдэг.
- Нөхцөл байдал: Энэ сүүг эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүний тасагт биш, харин ердийн сүүнүүдийн хажууд байрлуулсан нь хэрэглэгчдэд илүү хүртээмжтэй болгосон.
- Бүтэц: Нэр нь хүртэл “Soy” (шар буурцаг), “Milk” (сүү) гэсэн хоёр үгийн ухаалаг нэгдэл юм. Хэрэв тэд үүнийг “Moy” гэж нэрлэсэн бол хэн ч худалдаж авахгүй байсан биз ээ.
Эцэст нь хэлэхэд, хурдан сэтгэж, ухаалаг ярих нь авьяас биш, харин дадлага, зөв арга барилаар эзэмшиж болох ур чадвар юм. Та дээрх дөрвөн алхмыг өдөр тутмынхаа харилцаанд ашиглаж, дасгалжуулснаар ямар ч нөхцөлд өөртөө итгэлтэй, үр дүнтэй ярьж сурах болно. Таны мессеж таныг өрөөнөөс гарсны дараа ч удаан хугацаанд цуурайтах болтугай.