Альцгеймерийн өвчин нь дэлхий даяар олон сая хүнийг нэрвэж, тэдний амьдралын чанарт ихээхэн нөлөөлдөг сэтгэл түгшээсэн эмгэг юм.
Одоогоор энэ өвчнийг бүрэн анагаах эмчилгээ байхгүй бөгөөд зөвхөн шинж тэмдгийг нь хөнгөвчлөх арга хэмжээ авдаг.
Гэвч Кентаккийн Их Сургуулийн эрдэмтдийн хийсэн шинэлэг судалгаа нь Альцгеймерийн өвчнийг эмчлэхэд хувьсгал хийхүйц нээлт боллоо.
Тэдний боловсруулсан туршилтын загвар нь өвчний эрсдэлийг бууруулах, тархины тэсвэр чадварыг нэмэгдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг нэг генийг өөрчилж чадсанаараа онцлог юм.
Альцгеймерийн гол асуудал
Альцгеймерийн өвчний эрсдэл олон хүчин зүйлээс хамаардаг боловч аполипопротеин Е буюу APOE ген нь олон арван жилийн турш судалгааны анхаарлын төвд байсаар ирсэн.
Энэ ген нь өвчин үүсэх эрсдэлийг тодорхойлоход чухал үүрэгтэйг эрдэмтэд тогтоожээ.
APOE генийн хэд хэдэн хувилбар байдгаас APOE4 нь Альцгеймерийн өвчин тусах өндөр эрсдэлтэй холбоотой.
Харин APOE2 хувилбар нь хамгаалалтын үүрэг гүйцэтгэж, нас ахих тусам танин мэдэхүйн чадварыг илүү сайн хадгалахад тусалдаг байна.
APOE ген ба түүний нөлөө
APOE4 хувилбарыг тээж яваа хүмүүсийн Альцгеймерийн өвчин тусах магадлал 15 дахин нэмэгддэг гэж судалгаанууд харуулсан.
Энэ нь тухайн генийн хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөг тодорхой харуулж байна.
Үүний эсрэгээр APOE2 хувилбартай хүмүүс Альцгеймерийн өвчний эрсдэл багатай байдаг.
Тэдний тархины үйл ажиллагаа, ой санамж нь нас ахих тусам харьцангуй тогтвортой байдаг нь ажиглагджээ.
Энэхүү ялгаа нь APOE генийн төрөл Альцгеймерийн өвчний явцад хэрхэн нөлөөлдгийг илтгэнэ.
Эсийн түвшний өөрчлөлт ба үр дүн
Nature Neuroscience сэтгүүлд нийтлэгдсэн энэхүү судалгаанд эрдэмтэд хулганы шинэ загварыг бүтээжээ.
Энэ загвар нь APOE4 генийг хамгаалалтын шинж чанартай APOE2 хувилбар болгон хувиргах боломжийг олгосон байна.
Туршилтын явцад эрдэмтэд генийн өөрчлөлтийг ялангуяа тархины үйл ажиллагааг зохицуулахад тусалдаг одон хэлбэрийн туслах эс болох астроцитуудад идэвхжүүлжээ.
Судалгааны ахлагч Лесли Голден хэлэхдээ “Энэ загвар нь бидэнд эрсдэлээс тэсвэр хатуужил руу шилжихэд юу болдгийг шалгах боломжийг олгосон юм.
Гайхалтай нь, генийг хожим нь амьдралынхаа туршид өөрчилсөн ч Альцгеймерийн эмгэг судлалын олон тал нэгэн зэрэг сайжирсан” гэжээ.
Судалгааны гайхалтай ололтууд
Ген идэвхжсэний дараа хулгануудад Альцгеймерийн өвчний гол шинж тэмдгүүд мэдэгдэхүйц багассан байна.
Тухайлбал, тархинд амилоид товруу хуримтлагдах, тархины үрэвсэл үүсэх нь буурчээ.
Амилоид товруу нь Альцгеймерийн өвчний үед тархинд үүсдэг уургийн бөөгнөрөл бөгөөд мэдрэлийн эсийг гэмтээдэг.
Түүнчлэн, генийн өөрчлөлт хийсэн хулганууд ой санамжийн даалгавруудыг илүү сайн гүйцэтгэсэн нь тэдний танин мэдэхүйн чадвар сайжирсныг харуулсан.
Энэхүү үр дүн нь APOE генийн үйл ажиллагааг нарийн өөрчлөх нь өвчин үүсгэгч хэд хэдэн үйл явцад нэгэн зэрэг нөлөөлж чадна гэдгийг харуулж байна.
Астроцит эсийн үүрэг
Судалгааны үр дүн нь астроцит эсүүдийн ач холбогдлыг тодорхой харуулсан.
Эдгээр эсүүд нь тархины үйл ажиллагааг зохицуулахад тусалдаг чухал туслах эсүүд юм.
Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар астроцит эсүүд нь APOE ген болон Альцгеймерийн өвчний биологийн механизмыг холбосон гол гинж болж өгдөг.
Өөрөөр хэлбэл, эдгээр эсийг онилж генийн өөрчлөлт хийх нь өвчний явцад шууд нөлөөлөх боломжтой гэсэн үг юм.
Энэ нь Альцгеймерийн өвчнийг эмчлэх шинэ стратегийг боловсруулахад чухал үүд хаалгыг нээж өгч байна.
Дүгнэлт
Хэдийгээр энэхүү судалгааг хулганууд дээр хийсэн боловч ирээдүйд хүнд хийх судалгаа, генд суурилсан эмчилгээний суурийг тавьж өгсөн юм.
Эрдэмтэд Альцгеймерийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх эсвэл удаашруулах стратеги боловсруулахад энэ нь чухал алхам болно гэж үзэж байна.
Судалгааны хамтран зохиогч Ланс Жонсон хэлэхдээ “APOE генийг ойлгож, удирдах замаар бид нэг өдөр Альцгеймерийн өвчний шинж тэмдгийг эмчлэхээс илүүтэй биологийг нь өөрчилж чадна” гэжээ.
Энэхүү нээлт нь Альцгеймерийн өвчнөөр шаналж буй олон сая хүнд итгэл найдвар төрүүлж, анагаах ухааны шинэ эрин үеийг эхлүүлж магадгүй юм.
Генд суурилсан эмчилгээний ирээдүйг судлах нь энэхүү сэтгэл түгшээсэн өвчнийг ялан дийлэхэд чухал үүрэгтэй байх болно.