Донтуулдаггүй өвдөлт намдаах шинэ арга: Тархин дахь “унтраалга” буюу ген заслын технологи
Уншихад зарцуулах хугацаа
5 минут
Нийтлэл текстийн хэсэг
Архаг өвдөлт нь дэлхий даяар сая сая хүний амьдралын чанарт сөргөөр нөлөөлдөг томоохон бэрхшээл юм. Одоогийн байдлаар хамгийн үр дүнтэй өвдөлт намдаах эмчилгээнд опиод (opioids) төрлийн эмүүд голчлон ашиглагддаг. Гэвч эдгээр эм нь хүчтэй донтуулах нөлөөтэй тул урт хугацааны хэрэглээ нь ноцтой эрсдэл дагуулдаг. Энэхүү сорилтыг даван туулах зорилгоор эрдэмтэд донтох эрсдэлгүй, шинэ үеийн өвдөлт намдаах аргыг эрэлхийлж ирсэн билээ. Саяхан хийгдсэн нэгэн судалгаагаар тархины өвдөлтийн төвд нөлөөлдөг, удирдаж болдог ген заслын “унтраалга” бүтээснээ танилцууллаа. Энэ нь өвдөлт намдаах анагаах ухаанд хувьсгал хийх боломжтой нээлт болж магадгүй юм.
Өнөөгийн өвдөлт намдаах эмчилгээний гол сорилт юу вэ?
Өнөөдөр архаг болон хүнд хэлбэрийн өвдөлтийг намдаах хамгийн түгээмэл арга бол морфин, оксикодон зэрэг опиод агуулсан эмүүд юм. Эдгээр эм нь тархины өвдөлт мэдрэх хэсэгт үйлчилж, мэдрэмжийг бууруулдаг. Гэвч үүнтэй зэрэгцэн тархины таашаал, урамшууллын төвд нөлөөлснөөр донтох явцыг эхлүүлдэг. Улмаар өвчтөн эмийг улам их тунгаар хэрэглэх шаардлагатай болж, улмаар опиодын хамааралд ордог. Энэ нь дэлхийн олон улсад нийгмийн эрүүл мэндийн томоохон хямрал болоод байна. Тиймээс эрдэмтдийн гол зорилго нь өвдөлтийг намдаах боловч тархины донтох үйл явцыг өдөөдөггүй шинэ арга замыг олох явдал байв.
“Ген заслын унтраалга” хэрхэн ажилладаг вэ?
Энэхүү шинэ технологи нь ген засал (gene therapy) дээр суурилжээ. Энгийнээр тайлбарлавал, энэ нь тодорхой өвчнийг эмчлэхийн тулд хүний биеийн эсэд генетикийн материал нэвтрүүлэх арга юм. Судлаачид энэхүү аргыг ашиглан тархины өвдөлт дамжуулдаг мэдрэлийн эсүүдэд тусгайлан нөлөөлдөг “унтраалга” бүтээсэн байна.
Уг технологийн гол онцлог нь хоёр үе шаттай ажилладаг.
- Генийн материалыг суулгах: Эхлээд өвдөлтийн дохиог хориглох чадвартай, идэвхгүй генийг аюулгүй вирус ашиглан тархины зорилтот хэсэгт хүргэнэ. Энэ ген нь анхдагч байдлаар “унтарсан” төлөвт байрладаг тул ямар нэг нөлөө үзүүлэхгүй.
- “Унтраалгыг” идэвхжүүлэх: Өвчтөнд өвдөлт мэдрэгдэж эхлэх үед маш бага тунтай, донтуулдаггүй, аюулгүй эм уулгана. Энэ эм нь тархинд нэвтэрч, өмнө нь суулгасан генийг идэвхжүүлж “асаадаг”. Ингэснээр ген нь өвдөлтийн дохиог мэдрэлийн түвшинд амжилттай хориглож, хүчтэй өвдөлтийг намдаана.
Эмчилгээний үр нөлөө нь зөвхөн өвдөлт намдаах эмийг уусан үед л үргэлжлэх бөгөөд эмийн үйлчилгээ дуусмагц “унтраалга” автоматаар унтарч, генийн нөлөө зогсоно. Энэ нь эмчилгээг зөвхөн шаардлагатай үед, шаардлагатай хугацаанд л ашиглах боломжийг олгодог байна.
Яагаад энэ арга донтуулдаггүй вэ?
Энэхүү технологийн хамгийн том давуу тал нь донтох эрсдэлгүй байгаад оршино. Учир нь опиод төрлийн эмүүдээс ялгаатай нь энэхүү ген засал нь тархины таашаал, урамшууллын төвийг огт хөнддөггүй. Харин зөвхөн өвдөлтийн дохиог дамжуулдаг мэдрэлийн эсүүдэд чиглэсэн үйлчилгээ үзүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь өвдөлтийг намдаах боловч сэтгэцийн хувьд ямар нэг таашаал, эйфори (euphoria) мэдрэмж төрүүлдэггүй. Тиймээс өвчтөн эмчилгээнээс сэтгэл зүйн хувьд хамааралтай болох эрсдэлгүй юм.
Судалгааны багийн гишүүд энэ талаар, “Бидний зорилго бол опиодын гаж нөлөөгүйгээр түүнтэй дүйцэхүйц үр дүнтэй өвдөлт намдаах аргыг бий болгох явдал байсан. Энэхүү ‘унтраалга’ технологи нь өвдөлтийг зөвхөн шаардлагатай үед нь л хянаж, донтох эрсдэлийг бүрэн арилгах боломжийг олгож байна” хэмээн онцолжээ.
Цаашдын хэтийн төлөв ба ач холбогдол
Энэхүү судалгаа нь одоогоор эмнэлзүйн өмнөх туршилтын (preclinical study) шатандаа явж байгаа бөгөөд лабораторийн нөхцөлд амжилттай үр дүн үзүүлсэн байна. Хэрэв цаашдын судалгаа, хүний эмнэлзүйн туршилтууд амжилттай болбол энэ технологи нь дараах томоохон ач холбогдолтой.
- Архаг өвчтэй хүмүүсийн амьдралын чанарыг сайжруулна: Хорт хавдар, мэдрэлийн гэмтэл, үе мөчний үрэвсэл зэрэг архаг өвдөлттэй олон сая хүн донтох эрсдэлгүйгээр өвдөлтөө хянах боломжтой болно.
- Опиодын хямралыг бууруулна: Энэхүү шинэ эмчилгээ нь опиодын хэрэглээг эрс багасгаж, нийгмийн эрүүл мэндийн томоохон хямралыг шийдвэрлэхэд хувь нэмэр оруулах боломжтой.
- Хувь хүнд тохируулсан эмчилгээг бий болгоно: Өвдөлтийн түвшин, үргэлжлэх хугацаанаас хамааран эмчилгээг удирдах боломжтой тул илүү нарийвчилсан, үр дүнтэй эмчилгээ хийх нөхцөлийг бүрдүүлнэ.
Дүгнэлт
Ген заслын технологид суурилсан энэхүү “унтраалга” нь өвдөлт намдаах эмчилгээний салбарт гарч буй томоохон дэвшил юм. Хэдийгээр одоогоор туршилтын шатандаа явж байгаа ч архаг өвдөлтийг донтох эрсдэлгүйгээр удирдах боломжийг нээж өгч буйгаараа онцгой ач холбогдолтой. Энэхүү нээлт нь ирээдүйд сая сая хүнийг өвдөлтийн зовлонгоос ангижруулж, илүү чанартай амьдрахад нь туслах найдлага төрүүлж байна.