Нейротехнологийн хувьсал: Тархитай шууд харьцдаг ухаалаг төхөөрөмжүүдийн эрин үе
Уншихад зарцуулах хугацаа: 6 минут
Бидний өдөр тутамдаа хэрэглэдэг ухаалаг цаг, фитнесс бугуйвч зэрэг нь зүрхний цохилт, алхам, нойр зэргийг хэмждэг.
Тэгвэл эдгээр төхөөрөмж нь биеийн үйл ажиллагааг бус, харин бидний бодол, анхаарал төвлөрөл, сэтгэл хөдлөлийг тархинаас шууд уншиж чаддаг болбол яах вэ? Энэ бол шинжлэх ухааны уран зөгнөл бус, нейротехнологийн салбарын бодит хувьслын эхлэл юм.
Тархитай харьцах технологи гэж юу вэ?
Энгийнээр хэлбэл, энэ нь хүний тархины дохиог уншиж, түүнийг компьютерын команд болгон хувиргадаг технологи юм. Үүнийг “Brain-Computer Interface (BCI)” буюу Тархи-Компьютерын Интерфэйс гэж нэрлэдэг. Өмнө нь ийм технологи нь зөвхөн анагаах ухааны нарийн төвөгтэй судалгаанд, ихэвчлэн мэс заслын аргаар тархинд электрод суулгах замаар ашиглагддаг байв.
Харин одоо технологийн дэвшлийн үр дүнд мэс засал шаардлагагүй, энгийн чихэвч, малгай эсвэл нүдний шил шиг зүүдэг төхөөрөмжүүд бий болж байна. Эдгээр төхөөрөмж нь голчлон ЭЭГ (электроэнцефалографи) аргыг ашигладаг. Энэ нь тархины эсүүдийн хоорондох маш сул цахилгаан дохио буюу “тархины долгион”-ыг гавлын ясан дээгүүр мэдэрч, дижитал мэдээлэл болгон орчуулдаг гэсэн үг.
Ямар ач холбогдолтой вэ?
Энэхүү технологийн боломж нь асар өргөн хүрээг хамарна.
Нэгдүгээрт, анагаах ухааны салбарт энэ технологи нь хөгжлийн бэрхшээлтэй, ялангуяа мэдрэлийн саажилттай иргэдэд асар их боломж нээнэ. Жишээлбэл, ярих, хөдлөх чадваргүй хүн зөвхөн бодлынхоо хүчээр компьютерын дэлгэцэн дээр үг бичих, тэргэнцрээ удирдах, эсвэл робот гарыг хөдөлгөх боломжтой болно. Түүнчлэн эпилепси (уналт таталт), анхаарал сарних эмгэг, нойргүйдэл зэрэг мэдрэлийн системийн өвчнүүдийг оношлох, хянахад чухал үүрэг гүйцэтгэх юм.
Хоёрдугаарт, өдөр тутмын амьдралд бидний технологитой харьцах арга барилыг бүхэлд нь өөрчилнө. Жишээ нь:
- Анхаарал төвлөрөл: Тархины долгионыг хэмждэг чихэвч зүүснээр таны анхаарал хэзээ хамгийн их төвлөрч, хэзээ сарниж байгааг мэдэж болно. Ингэснээр ажлын бүтээмж, суралцах чадвараа сайжруулахад тусална.
- Ухаалаг орчны удирдлага: Гараар удирдах шаардлагагүй, зөвхөн бодлоороо гэрлээ асааж унтраах, хөгжмөө солих, ухаалаг гэрийнхээ төхөөрөмжүүдийг удирдах боломжтой болно.
- Тоглоом ба энтертайнмент: Видео тоглоомыг удирдлагагүйгээр, зөвхөн бодлоороо удирдах нь цоо шинэ мэдрэмж төрүүлнэ.
Бодит жишээ ба тулгамдсан асуудлууд
Илон Маскийн үүсгэн байгуулсан “Neuralink” компани нь хүний тархинд чип суулгах замаар технологитой холбогдох зорилготой ажиллаж байгаа нь олны анхаарлыг татсан. Гэхдээ энэ нийтлэлд дурдаж буй шинэ үеийн технологиуд нь ийм мэс засал шаардлагагүй, өдөр тутамд хэрэглэх боломжтойгоороо онцлог юм. “Kernel”, “NextMind” зэрэг компаниуд энгийн хэрэглээнд зориулсан тархины дохио уншигч төхөөрөмжүүдийг аль хэдийн бүтээж эхэлжээ.
Мэдээж, энэ технологи нь асар их боломжоос гадна ёс зүйн болон аюулгүй байдлын олон ноцтой асуултыг бий болгодог.
- Мэдээллийн нууцлал: Бидний хамгийн хувийн орон зай болох бодлын маань мэдээллийг хэн эзэмшиж, хэрхэн хамгаалах вэ?
- Аюулгүй байдал: Хэрэв тархитай холбогдсон төхөөрөмжийг хакердвал ямар аюул учрах вэ?
- Манипуляци: Энэ мэдээллийг компаниуд сурталчилгааны зорилгоор, эсвэл засгийн газрууд иргэдээ хянах зорилгоор ашиглах эрсдэл бий юу?
Эдгээр асуултад хариулт олох, мэдээллийн нууцлалыг хамгаалах хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх нь технологийн хөгжилтэй зэрэгцэн явагдах ёстой хамгийн чухал сорилт юм.
Дүгнэлт
Нейротехнологийн ухаалаг төхөөрөмжүүд бол зөвхөн шинжлэх ухааны уран зөгнөл биш, бидний амьдралд нэвтрэхэд ойрхон болсон бодит технологи юм. Энэхүү дэвшил нь анагаах ухаанд хувьсгал хийж, хүний амьдралын чанарыг сайжруулах асар их нөөц бололцоотой. Гэвч нөгөө талдаа бидний тархины мэдээллийн нууцлал, аюулгүй байдлыг хангах тал дээр маш болгоомжтой хандах шаардлагатайг сануулж байна. Хүн төрөлхтөн энэхүү хүчирхэг технологийг хэрхэн хариуцлагатайгаар хөгжүүлж, ашиглахаас ирээдүйн дүр зураг хамаарах болно.